Romencede cât, câtă, câți ve câte

Romencede miktar veya sayı sormak için cât, câtă, câți ve câte kullanılır: Câte bilete cumperi? (Kaç bilet alıyorsun?) İsim açıkça söylendiğinde soru sözcüğü bu isimle uyum gösterir.

Doğru biçimi nasıl seçersin?

Bir maddeyi ya da sayılamayan bir şeyi belirten tekil isimle cât veya câtă; sayılabilen çoğul isimle câți veya câte kullan. Ardından ismin cinsiyetine ve sayısına uygun biçimi seç.

Miktar ile sayı arasındaki fark nedir?

Madde, miktar veya genel bir ölçü olarak düşünülen şeyler için tekil biçimleri kullan: cât lapte (ne kadar süt) ve câtă pâine (ne kadar ekmek). Ayrı ayrı sayılabilen nesneler veya kişiler için çoğul biçimleri kullan: câți oameni (kaç kişi) ve câte cărți (kaç kitap).

• İsim bağlamdan anlaşıldığında aynı dört biçim tek başına da kullanılabilir: Cât vrei? (Ne kadar istiyorsun?), Câtă mai vrei? (Daha ne kadar istiyorsun?), Câți au venit? (Kaç kişi geldi?) ve Câte au rămas? (Kaç tane kaldı?)
• Eril çoğul bir isimle eril çoğul biçimi kullan: câți studenți (kaç öğrenci) ve câți oameni (kaç kişi).
• Dişil çoğul ve nötr çoğul isimlerle câte kullan: câte persoane (kaç kişi) ve câte exerciții (kaç alıştırma). Buradaki cinsiyet dil bilgisel bir özelliktir; sayılan kişiler veya nesneler hakkında bir yargı değildir.

İsim nereye gelir?

Miktar bildiren sözcüğü, belirttiği ismin hemen önüne getir. Bu temel kalıpta isim tanımlık almaz: câte bilete denir; câte biletele veya câte niște bilete denmez.

Nötr cinsiyet neden iki kalıp kullanır?

Nötr bir isim tekilde eril, çoğulda ise dişil uyum kalıbını kullanır. Bu yüzden nötr tekil timp ismiyle cât timp, nötr çoğul scaune ismiyle de câte scaune denir. Daha geniş uyum kalıbı için Romencede isim cinsiyeti konusuna bak.

Ardından isim gelmezse ne olur?

Cât fiyatı, süreyi veya bağlamdan anlaşılan bir miktarı soruyorsa yine cât biçiminde kalır: Cât costă biletul? (Bilet ne kadar?) ve Cât durează filmul? (Film ne kadar sürüyor?) Bağlamdan anlaşılan isim çoğulsa câți veya câte kullan: Câți au răspuns? (Kaç kişi cevap verdi?) ya da Câte au rămas? (Kaç tane kaldı?)

Tarafsız sözcük dizimi nasıldır?

Miktar grubunun tamamını cümlenin başlarına yerleştir, ardından normal çekimli fiili kullan. Romence, İngilizcedeki do gibi soru kurmaya yarayan ek bir yardımcı fiil kullanmaz: Câte mesaje ai trimis? (Kaç mesaj gönderdin?)

• Miktar grubu özneyse genellikle fiilden önce gelir: Câți studenți au venit? (Kaç öğrenci geldi?)
• Başka bir özne açıkça belirtilmişse fiil bu özneden önce gelebilir: Cât costă cafeaua? (Kahve ne kadar?)
• Miktar sözcüğü ile bağlı olduğu ismi yan yana tut: Câte pagini citește Ana? (Ana kaç sayfa okuyor?) İngilizceyi örnek alarak bu grubu birbirinden ayırma.

Hangi ileri düzey biçimleri tanımalısın?

Bu ders temel yalın ve belirtme hâli biçimlerine odaklanır. Daha ileri düzey tamlayan ve yönelme hâli gruplarında bir isimden önce câtor, tek başına ise câtora biçimini görebilirsin: Câtor colegi le-ai trimis un mesaj? (Kaç iş arkadaşına mesaj gönderdin?) Bu biçimleri hâl sistemi belirler; sıradan bir özne sorusunda temel biçimlerin yerine bunları kullanma.

Kaçınılacak hatalar

• Her çoğul isimle câți kullanma. câte cărți ve câte scaune, ama câți colegi de.
• Sayılabilen çoğul bir isimle tekil biçim kullanma: cât bilete değil, câte bilete de.
• Miktar sözcüğünden sonra belirli tanımlık ekleme: Câte biletele ai? değil, Câte bilete ai? de.
• Biçimi bir kişinin gerçek dünyadaki cinsiyetine veya nesnenin niteliğine göre seçme. Biçimi isim belirler: câte persoane, ama câți oameni.
• Cât costă? cümlesindeki cât ile söylenmeyen çoğul bir isme uyum sağlayan biçimi karıştırma. Çoğul isim açıkça belirtiliyorsa câți veya câte seç.

Hangi kullanım farklılıklarını tanımalısın?

Bu makaledeki biçimler günümüz standart Romencesinde tarafsız kullanıma sahiptir. Vurgu için sözcük dizimi değişebilir; ayrıca tamlayan-yönelme hâlinin eksiksiz çekim tablosu A2 düzeyindeki temel konulardan daha ayrıntılıdır. Ancak uyum kalıbı samimi veya resmî anlatım arasında yapılan bir seçim değildir: ismin cinsiyetinin ve sayısının gerektirdiği biçimi seç.