Köken bildiren din, de la ve de

Türkçedeki -den/-dan eki, Romencede birkaç farklı edatla karşılanabilir. Bir yerin içinden çıkma ya da bir yerin içinden gelme anlamındaki köken için din; bir kişi, kurum, durak veya başlangıç noktası için de la; de aici (buradan) gibi kaynak bildiren zarflı ifadelerde ise de kullan: Vin din casă, dar plec de la Ana. (Evden geliyorum ama Ana'nın yanından ayrılıyorum.)

Din, de la ve de arasında nasıl seçim yapılır?

Önce kaynağın ne olduğunu belirle: İç mekân ya da coğrafi köken için genellikle din, kişi veya başlangıç noktası için genellikle de la, kaynak bildiren bir zarf içinse genellikle de kullanılır. Yine de tam ifade, sözlüksel kullanıma veya bağlama göre değişebilir.

Hareket bağlamı neyi değiştirir?

Fiil, birinin hareket edip etmediğini gösterir; fakat edatı tek başına belirlemez. Kaynakla kurulan ilişkiye odaklan: din bir iç mekân sınırını öne çıkarırken de la bir yeri, kişiyi, kurumu veya etkinliği hareketin başladığı nokta olarak sunar.

Şehirler, ülkeler ve istisnalar nasıl kullanılır?

• Köken belirtirken sıradan bir şehir veya ülke adıyla din kullan: Sunt din București. (Bükreşliyim.) ve Ea vine din Franța. (O, Fransa'dan geliyor.)
• Belirsiz bir coğrafi isim grubunda da aynı kalıbı kullan: dintr-un oraș mare (büyük bir şehirden) ve dintr-o țară mică (küçük bir ülkeden).
• Yerleşik ifadeleri bir bütün olarak öğren. Kaynak dil bilgisi, țară bir alanı adlandırsa da de la țară (kırsaldan) ifadesini verir. Bu, her geniş alanın de la aldığı anlamına gelmez.
• Adı olan bir yer, yerel veya kurumsal bağlamda farklı biçimde ele alınabilir. DOOM3'e göre de la Cluj ve din Cluj, bazı bağlamlarda şehirle ilişkilendirilen bir kaynak ile ilçeyle ilişkilendirilen bir kaynağı ayırt etmeye yardımcı olabilir. Kişisel köken bildiren olağan Sunt din Cluj. cümlesini evrensel bir de la kuralıyla değiştirme.

Şehir ve ülke kalıbı, adın Türkçeye nasıl çevrildiğine değil, Romencede nasıl kullanıldığına bağlıdır. Vin din București (Bükreş'ten geliyorum) ile Vin de la Universitatea din București (Bükreş Üniversitesi'nden geliyorum) cümlelerini karşılaştır: Birincisi coğrafi köken, ikincisi ise adında yer adı bulunan bir kurumdur.

De ne zaman tek başına kullanılır?

Kaynağı zarfın kendisi belirtiyorsa yer zarfından önce de kullan. Yaygın ve tarafsız ifadeler arasında de unde? (nereden?), de aici (buradan), de acolo (oradan), de sus (üst kattan veya yukarıdan) ve de acasă (evden) bulunur.

• De unde vii? (Nereden geliyorsun?) cümlesinde din unde değil, de unde kullanılır.
• Plec de aici. (Buradan ayrılıyorum.) ve A venit de acolo. (Oradan geldi.) cümlelerinde de, zarftan ayrı yazılır.
• Cobor de sus. (Üst kattan iniyorum.) cümlesi, kaynağın bir isimle değil, dikey konum bildiren bir yer zarfıyla da belirtilebileceğini gösterir.
• Bu tarafsız kalıplarda sıradan bir ülke, şehir, kişi veya kurum adından önce tek başına de kullanma: din România, din București, de la Maria ve de la universitate kullan.

De edatının sözlüksel başka işlevleri de vardır. Kaynak dil bilgisi, yaklaşık olarak “Romence hakkında” anlamındaki isim ilişkisi için manual de română (Romence ders kitabı) örneğini verir. Bu kullanım, hareketin kaynağını bildiren bir kural değildir. Malzeme ve köken bildirenler dâhil, isimleri birbirine bağlayan diğer de kullanımları da Türkçedeki tek bir -den/-dan formülüne zorlanmamalı; tam kalıplar hâlinde öğrenilmelidir.

Edattan sonra tanımlıklara ne olur?

Türkçede tanımlık sistemi yoktur; buradaki belirli ve belirsiz tanımlık terimleri Romence biçimleri anlatır. Edatlar isim grubunun önünde kalırken Romence tanımlıklar isme veya adın yerleşik biçimine bağlı kalır. Tekil ve belirsiz bir isimden önce din özel bir yazılış biçimi alır; de la ise birleşmez.

Temel kullanım farklılıkları

Bu ders, tarafsız ve güncel standart Romenceyi temel alır. Bu ayrım yararlı bir başlangıç kuralıdır; her yer için mutlak bir şema değildir. Konuşan kişi mağazayı bir iç mekân veya başlangıç noktası olarak gördüğünde hem din magazin hem de de la magazin kullanılabilir. Kurum adları, etkinlikler ve kalıplaşmış ifadeler de sözlüksel çerçeveleri nedeniyle de la alabilir.

• De la iki ayrı sözcük olarak kalır. DOOM3, bunu de pe ve de sub gibi biçimlerle birlikte bitişik yazılmayan birleşik edatlar arasında sayar.
• Sıradan edat olarak kullanılan din tek sözcük hâlinde yazılır. Kaynak dil bilgisi bu biçimi tarihsel olarak de + în birleşmesiyle açıklar; ancak öğrenirken günümüzdeki din biçimini kullan.
• De la țară veya de la Cluj gibi bağlamlardan yola çıkarak her coğrafi kökenin de la aldığı sonucuna varma. İfadenin bütünü ve amaçlanan bakış açısı önemlidir.

Kaçınılacak hatalar

• Türkçedeki her -den/-dan ekini de ile karşılama: Sunt de România değil, Sunt din România de.
• Kişi veya kurum için din kullanma: Kaynak bir kişi ya da başlangıç noktası olarak görülen kurumsa Vin din Ana veya Mă întorc din universitate değil, Vin de la Ana ve Mă întorc de la universitate de.
• Din casă ile de acasă ifadelerini karıştırma: Birincisi bir evin içini öne çıkarır, ikincisi ise kişinin kendi evinden geldiğini veya ayrıldığını bildiren yerleşik ifadedir.
• Din aici veya de la aici yazma: Yer zarflarında de aici, de acolo ve benzeri de + zarf kalıpları kullanılır.
• Din magazin ve de la magazin gibi olası bir çifti katı bir doğru-yanlış kuralına dönüştürme. Cümlenin iç mekâna mı, başlangıç noktasına mı yoksa etkinliğe mi odaklandığını düşün.