Romencede aynı merkezî ünlü için iki harf kullanılır: î ve â. Güncel standartta yazımı genellikle harfin sözcükteki konumu belirler: în (içinde), mână (el) ve a urî (nefret etmek). Romencedeki diğer aksan işaretli harfler için Romence aksan işaretleri konusuna bak.
î ile â arasında nasıl seçim yapılır?
Sözcüğün başında veya sonunda î, sıradan bir sözcüğün içinde ise â yaz. Bir ön ekten sonra ya da birleşik sözcüğün içinde gelen öge î ile başlıyorsa bu harfi koru.
- Sözcük başında î yaz: în (içinde), încă (hâlâ), înger (melek), a începe (başlamak).
- Sözcük sonunda î yaz. Bu kural özellikle -î ile biten mastarlarda görülür: a coborî (aşağı inmek), a hotărî (karar vermek), a urî (nefret etmek).
- Sıradan bir sözcüğün içinde â yaz: mână (el), pâine (ekmek), râu (nehir), România (Romanya).
- Bir ön ekten sonra veya birleşik sözcükte, sonraki öge î ile başlıyorsa bu harfi koru: reîncălzi (yeniden ısıtmak), neînțeles (anlaşılmamış), bineînțeles (elbette).
| Konum veya yapı | Harf | Örnekler |
|---|---|---|
| Sözcük başı | î | în, încă, înțelege (anlamak) |
| Sözcük sonu | î | a coborî, a hotărî (karar vermek) |
| Sıradan bir sözcüğün içi | â | mână, câmp (tarla), român (Rumen) |
| Bir ön ekten sonra veya birleşik sözcükte sonraki ögenin başı | î | reîncălzi, bineînțeles (elbette) |
| Aynı sözcükte birden fazla konum | İkisi de bulunabilir | a se întâmpla (olmak), preîntâmpina (önlemek) |
Sözcük ailelerinde ne olur?
Bir sözcük yapım eki veya çekim eki aldığında yazım değişebilir. a coborî mastarında î sözcük sonunda kalır. Akraba biçimlerde ise bu ünlü sözcüğün içine geçtiği için â kullanılır: coborâre (iniş), coborând (inerken) ve coborât (inmiş).
Bir ön ek, î harfini kendiliğinden â harfine dönüştürmez. Taban î ile başlıyorsa harf ön ekten sonra da görünür: încălzi (ısıtmak) sözcüğü reîncălzi (yeniden ısıtmak), înțelege (anlamak) sözcüğü ise subînțelege (üstü kapalı anlamak) olur. Bu nedenle preîntâmpina (önlemek) örneğindeki gibi tek bir sözcükte iki harf de bulunabilir.
î ve â farklı mı telaffuz edilir?
Hayır. Güncel Romence yazımında î ve â aynı ünlü sesi gösterir. Aralarındaki fark yazımsaldır: harf, ünlünün sözcükteki yerini veya sözcüğün nasıl kurulduğunu gösterir. İki farklı ses duymaya çalışarak seçim yapma.
Eski yazımlar ve özel adlar nasıl ele alınır?
Romanya Akademisinin 1993 sonrası kuralına göre güncel standart, sıradan sözcük içi konumlarda â kullanır. Eski kitaplarda ve bazı yayınlarda sözcüğün her yerinde î görebilirsin. Bu, eski bir yazım geleneğidir; günümüzde tarafsız bir metin yazarken varsayılan seçim değildir. Bir kişinin resmî soyadı veya aile adı yerleşmiş yazımını koruyabilir. Bu nedenle adı kendin kurala uydurmak yerine güvenilir bir kaynaktaki biçimi aynen kullan.
Kaçınılacak hatalar
- Sıradan bir sözcüğün başında ân yazma; standart biçim în olur.
- Bir mastarın sonunda â kullanma; a urâ değil, a urî yaz.
- Güncel standart yazımda mână veya câmp sözcüklerinin içindeki â harfini î ile değiştirme.
- reîncălzi gibi ön ekli bir biçimi reâncălzi yapma. Taban î ile başladığı için bu harf ön ekten sonra korunur.
Ünlü sözcük başında olduğu için hangi sözcük î ile başlar?
- mână
- în
- râu
- România
În sözcüğünde hedef ünlü baştadır. Bu nedenle güncel standart yazımda sözcük î ile başlar.
re- ön ekiyle kurulan biçimin standart yazımını seç.
- reâncălzi
- reîncălzi
- reîncălâzi
- reâncălâzi
încălzi tabanı î ile başlar ve re- ön eki bu harfi ortadan kaldırmaz: reîncălzi.
a coborî fiilinin geçmiş zaman ortacını standart biçimde kullanan cümle hangisi?
- El a coborât repede.
- El a coborît repede.
- El a coborâ repede.
- El a coborîd repede.
Mastar î ile biter, ancak geçmiş zaman ortacında ünlü sözcüğün içine geçtiği için coborât yazılır.
Güncel standarda göre doğru yazılmış cümleyi seç.
- Ea vrea să reâncălzească supa.
- Ea vrea să reîncălzască supa.
- Ea vrea să reîncălzească supa.
- Ea vrea să reîncălzească supâ.
încălzi tabanı re- ön ekinden sonra î harfini korur ve isim supa biçiminde yazılır. Bu nedenle üçüncü seçenek bütünüyle doğrudur.
Hangi ikili güncel standarda uygundur?
- ân ve mână
- în ve mînă
- a urâ ve câmp
- a urî ve câmp
a urî mastarının sonunda î, câmp sözcüğünün sıradan iç konumunda ise â kullanılır.