Standart Romence alfabesinde diakritik işaret taşıyan beş harf vardır: ă, â, î, ș ve ț. Bu işaretler süs değil, yazımın bir parçasıdır: măr (elma), mână (el), în (içinde), șapte (yedi) ve țară (ülke) bu işaretlerle yazılır.
Hangi Romence harfler diakritik işaret taşır?
İşaretli harflerin her birini ayrı bir harf olarak öğren, ardından â ve î için geçerli konum kuralını öğren. Bu işaretler sözcükleri birbirinden ayırabilir ve farklı bir sese de işaret edebilir.
| Harf | Temel işlev | Örnekler |
|---|---|---|
| Ă, ă | Ayrı bir ünlü | măr (elma), casă (ev) |
| Â, â | î ile aynı merkezi ünlü; genellikle sözcüğün içinde kullanılır | român (Rumen), mână (el) |
| Î, î | â ile aynı merkezi ünlü; belirli sözcüklerin başında veya sonunda ve bazı birleşik sözcüklerde kullanılır | în (içinde), a coborî (inmek) |
| Ș, ș | İşaretli bir s ile yazılan ünsüz | șapte (yedi), școală (okul) |
| Ț, ț | İşaretli bir t ile yazılan ünsüz | țară (ülke), față (yüz) |
â ve î aynı sesi nasıl gösterir?
Güncel standart yazımda â ve î aynı merkezi ünlüyü gösterir, ancak birbirinin yerine kullanılamaz. Sıradan sözcüklerin içinde â; sözcük başında, -î ile biten mastarların sonunda ve ilgili ögesi î ile başlayan belirli birleşik ya da ön ekli biçimlerde î kullan.
| Konum veya yapı | Genel yazım | Örnek |
|---|---|---|
| Sıradan bir sözcüğün içinde | â | când (ne zaman), român (Rumen) |
| Sözcüğün başında | î | în (içinde), înger (melek) |
| -î ile biten bir mastarın sonunda | î | a hotărî (karar vermek), a coborî (inmek) |
| Başta bulunan î harfini koruyan birleşik veya ön ekli bir biçimde | O ögede î | bineînțeles (elbette), reîncălzi (yeniden ısıtmak) |
| Bir sözcük her iki harfi de içerebilir | Her konum için ilgili kuralı uygula | a se întâmpla (olmak, meydana gelmek) |
Bu, telaffuzla ilgili bir tercih değil, yazımdaki bir dağılımdır. Yeni bir sözcükte veya sözcük ailesinde hangi harfin kullanılacağı açık değilse güncel bir yazım sözlüğüne bak. Ayrıntılı î ve â dersi, kuralı ve istisnalarını daha kapsamlı ele alır.
Diğer üç harfi nasıl kullanmalısın?
Güncel standart yazımda ș ve ț harflerinin altında virgül bulunur. Küçük harflerde bu biçimi koru; büyük harf gerektiğinde bunlara karşılık gelen Ș ve Ț biçimlerini kullan.
- ă harfini ait olduğu her yerde koru: fată (kız) ve față (yüz), aynı sözcüğün iki farklı yazımı değil, farklı sözcüklerdir.
- ș ve ț harflerini düz s ve t harflerinden ayrı tut: șapte (yedi) ve țară (ülke) sözcükleri işaretli ünsüzlerle yazılır.
- Büyük harfte de işareti koru. Cümle başında Școala este aproape. (Okul yakında.) ve Țara este mare. (Ülke büyük.) cümlelerini Ș ve Ț ile yaz.
- Telefon, arama kutusu veya gündelik bir mesaj bu işareti kullanmadan yazmana izin verse bile eksik işareti bir yazım sorunu olarak değerlendir.
Öğrenenler için hangi farklılık önemlidir?
Tarafsız ve çağdaş standart Romencede burada gösterilen beş işaretli harf ile güncel â/î dağılımı kullanılır. Eski yayınlar, yazılımlar veya kişisel metinler başka bir yazım geleneğini koruyabilir; ancak günümüzde okulda ya da profesyonel yazışmalarda örnek alınacak varsayılan biçim bu değildir. Bir kişinin resmî adı aileye veya yasal kayıtlara özgü yazımı da koruyabilir. Bu nedenle adı kendiliğinden değiştirme; kişinin yazdığı biçimi aynen kullan.
Kaçınılacak hatalar
- â ve î aynı ünlüyü gösteriyor diye bunları rastgele kullanma; sözcüğün konumunu ve yapısını kontrol et.
- Standart Romence yazarken bildiğin sözcüklerdeki işaretleri kaldırma. Çevresindeki cümle açık olsa bile eksik bir işaret anlam ayrımını gizleyebilir veya standart dışı bir yazıma yol açabilir.
- ș ile ț harfini karıştırma: ilki işaretli s, ikincisi ise işaretli t harfidir.
- Klavyenin ürettiği düz harfli biçimi ikinci bir standart yazım sanma. Metni gözden geçirirken Romence harfleri geri ekle.
măr (elma) sözcüğünde hangi işaretli harf bulunur?
- ă
- â
- î
- ț
măr sözcüğünde, breve işareti taşıyan ayrı ünlü ă bulunur.
î harfini doğru tanımlayan ifade hangisidir?
- Yalnızca sıradan sözcüklerin ortasında kullanılır.
- Fiillerde hiçbir zaman kullanılmaz.
- Burada öğretilen durumlarda sözcüğün başında veya sonunda bulunabilir; â ise normalde aynı ünlüyü sözcük içinde gösterir.
- Her yerde ă harfinin yerini alır.
Güncel standart yazımda sözcüklerin başında ve -î ile biten mastarların sonunda î, sözcüklerin içinde ise genellikle â kullanılır.
"Ülke büyük." anlamına gelen doğru yazılmış cümleyi seç.
- Țara este mari.
- Țara este mare.
- Țară este mare.
- Țara este măr.
Țara, "ülke" anlamındaki ismin belirli biçimidir; mare ise bu tekil cümlede "büyük" anlamına gelir.
Konuma göre farklı yazılan aynı merkezi ünlüyü kullanan sözcük çifti hangisidir?
- măr ve când
- șapte ve țară
- în ve măr
- mână ve înger
Mână sözcüğün içinde â, înger ise sözcüğün başında î kullanır; iki harf de aynı merkezi ünlüyü gösterir.
Hangi büyük harf/küçük harf çifti aynı Romence harfi gösterir?
- Â / î
- Ș / ț
- Ă / â
- Î / î
Î, î harfinin büyük biçimidir. Harf büyük ya da küçük yazıldığında diakritik işaret korunur.