Romencede geçmiş zaman dilek kipi

Romencede geleneksel olarak conjunctiv perfect adı verilen geçmiş zaman dilek kipi, bir durumu başka bir fiil ya da ifadenin bakış açısından tamamlanmış olarak sunar: Mă bucur să fi găsit soluția. (Çözümü bulduğuma seviniyorum.) Temel yapısı her zaman să fi ve ardından gelen geçmiş zaman ortacıdır.

Romencede geçmiş zaman dilek kipi nasıl oluşturulur?

Sabit să fi dizisini kullan ve asıl fiilin etken geçmiş zaman ortacını ekle; bu dizi özneye göre değişmez. Ortaç biçimini bilmiyorsan Romencede geçmiş zaman ortaçları konusunu gözden geçir.

1. Asıl fiili ve geçmiş zaman ortacını seç: a găsi → găsit, a face → făcut, a veni → venit.
2. Fi biçimini să sözcüğünden sonra getir: să fi găsit, să fi făcut, să fi venit.
3. Etken ortacı temel biçiminde tut. Bu birleşik fiil biçiminde ortaç özneyle uyum göstermez: Özneyi bağlam belirttiğinde să fi venit; eu, ea veya noi ile kullanılabilir.

Să fi yapısından sonra hangi ortaç gelir?

Asıl fiil kendi etken geçmiş zaman ortacını sağlar, fi ise değişmeden kalır. Bu biçimi kişiye göre değişen să fiu, să fii, să fie, să fim veya să fiți şimdiki zaman biçimleriyle değiştirme; bunlar a fi fiilinin şimdiki zaman dilek kipi biçimleridir, buradaki birleşik yapının parçası değildir. Bağlantıdaki a fi fiilinin şimdiki zamanı makalesinde bu sık kullanılan biçimlerin daha geniş çekim tablosunu karşılaştırabilirsin.

Bu etken birleşik yapıda özne dişil veya çoğul diye ortaç da dişil ya da çoğul olmaz: Ea se bucură să fi venit. (O, gelmiş olmasına seviniyor.) ve Ele se bucură să fi venit. (Onlar, gelmiş olmalarına seviniyorlar.) cümlelerinin ikisinde de venit kullanılır. Uyum, ortacın sıfat ya da edilgen işlevli kullanımlarında görülür; bu etken kip biçiminde görülmez.

Olumsuzluk ve klitikler yapıda nereye gelir?

Nu sözcüğünü ve vurgusuz nesne ya da dönüşlülük zamirlerini să ile fi arasına yerleştir. Özenli ve tam söylenen biçimde nu, klitik zamirden önce gelir: să nu mă fi ajutat (bana yardım etmemiş olmak), să nu îl fi văzut (onu görmemiş olmak).

• Olumlu yapıda klitik: Mă bucur să mă fi ajutat. (Bana yardım etmiş olmana seviniyorum.) Mă klitiği să sözcüğünden sonra, fi biçiminden önce gelir.
• Olumsuz yapıda klitik: Nu cred să nu-mi fi spus adevărul. (Bana doğruyu söylememiş olduğunu sanmıyorum.) Kısalmış nu-mi biçimi yaygındır; ögelerin tam olarak ayrıldığı kalıp să nu îmi fi spus biçimindedir.
• Araya birden fazla öge girebilir: Să nu te mai fi văzut niciodată! (Keşke seni bir daha hiç görmeseydim!) Burada önce nu, ardından te klitiği ve mai zarfı gelir.
• Dişil doğrudan nesne klitiğiyle hem să o fi văzut hem de ses düşmesine uğramış s-o fi văzut biçimi kullanılır; nu sözcüğünden sonra să nu o fi văzut ile să n-o fi văzut biçimlerini karşılaştır. En açık öğrenme modelini istiyorsan tam biçimleri kullan.

Geçmiş zaman dilek kipi ne zaman tamamlanmış bir durumu anlatır?

Yan cümledeki durum tamamlanmış olarak görülüyorsa veya temel fiil ya da ifadenin verdiği zamandan daha önce gerçekleşmişse bu kipi kullan. Türkçe karşılığı bu referans noktasına bağlıdır: să fi plecat; "ayrılmış olmak", "birinin ayrıldığı" veya "birinin ayrılmış olduğu" gibi çevrilebilir.

Sık kullanılan temel cümle fiilleri ve ifadeleri arasında a trebui (gerekmek), a vrea (istemek), a putea (-ebilmek), a se bucura (sevinmek) ile e posibil, e necesar ve ar fi bine gibi kişisiz ifadeler bulunur. Geçmiş zaman dilek kipi, durumun gerçek dışı olduğunu kendi başına göstermez; bu yorumu temel fiil, koşul kipi ya da bağlam sağlar.

Bir dilek, pişmanlık veya gerçek dışı değerlendirme anlatabilir mi?

Evet. Să fi ile başlayan bağımsız bir parça, geçmişte tamamlanmış bir eylemle ilgili pişmanlık veya dilek anlatabilir: Să fi rămas acasă! (Keşke evde kalsaydım!) Koşul ya da değerlendirme içeren bir çerçeve, gerçek dışı yorumu daha açık hâle getirir: Ce bine ar fi fost să fi venit! (Gelseydin ne güzel olurdu!) Bu kullanımlar, aynı biçimin tamamlanmış yan cümle olayını yalnızca bir referans noktasının öncesine yerleştirdiği sıradan olgusal anlatımdan farklıdır.

Şimdiki zaman dilek kipi ve geçmiş koşul kipinden farkı nedir?

Bu üç biçimin yer aldığı birbirine benzeyen cümlelerde să, fi ve ortaçla karşılaşabilirsin; ancak sözdizimleri farklıdır. Şimdiki zaman dilek kipinde să sözcüğünden sonra kişiye göre çekimlenen bir fiil gelir. Geçmiş zaman dilek kipinde değişmeyen să fi dizisini bir ortaç izler. Geçmiş koşul kipinde ise kişiye göre çekimlenen bir koşul yardımcı fiili vardır ve bu kip normalde să ile başlayan bir yan cümle kurmaz.

• A veni fiilinin geçmiş zaman dilek kipi için să fiu venit deme. Să fiu, a fi fiilinin birinci tekil kişi şimdiki zaman dilek kipidir; doğru biçim să fi venit olur.
• Ortacı özneyle uyumlu hâle getirme: Bu etken birleşik yapıda ea ve ele ile să fi venită veya să fi venite değil, să fi venit kullan.
• Ar fi trebuit să fi plecat ile Ar fi plecat yapılarını karıştırma. İlkinde koşul kipindeki bir temel fiili, geçmiş zaman dilek kipinde bir yan cümle izler; ikincisi ise "o ayrılmış olurdu" anlamındaki geçmiş koşul kipi yüklemidir.
• Her să fi dizisini pişmanlık olarak yorumlama. E posibil să fi greșit cümlesinde tamamlanmış bir olasılığı, Să fi rămas acasă! bağımsız parçasında ise pişmanlık ya da dileği anlatır.