Romencede çekimli bir fiil öbeği genellikle nu ile olumsuz yapılır: Vorbesc română. (Romence konuşuyorum.) cümlesi Nu vorbesc română. (Romence konuşmuyorum.) olur. nu parçacığı normalde fiil öbeğini olumsuz yapar; özne ve diğer ögeler kendi yerlerinde kalır.
Basit bir cümlede nu nereye gelir?
Basit bir çekimli fiil biçiminde nu sözcüğünü fiilin hemen önüne getir. Özne bu öbekten önce gelebilir. Fiilin eki özneyi zaten gösteriyorsa özne söylenmeyebilir.
| Olumlu | Olumsuz | Ne değişir? |
|---|---|---|
| Sunt acasă. (Evdeyim.) | Nu sunt acasă. (Evde değilim.) | nu, sunt sözcüğünden önce gelir |
| Maria lucrează. (Maria çalışıyor.) | Maria nu lucrează. (Maria çalışmıyor.) | özne, olumsuz fiilden önceki yerinde kalır |
| Învăț română. (Romence öğreniyorum.) | Nu învăț română. (Romence öğrenmiyorum.) | özne, învăț biçiminden anlaşılır |
a fi fiilinde de olumsuz biçim, nu ile çekimli fiilin birleşmesinden oluşur: Nu este aici. (O burada değil.) Olumlu çekimin tamamı için a fi fiilinin şimdiki zamanına bak.
Birleşik bir fiil öbeğinde nu nasıl kullanılır?
Birleşik bir fiil öbeğinde nu sözcüğünü çekimli yardımcı fiilin veya diğer çekimli fiil unsurunun önüne getir. Başka bir dildeki söz dizimini kopyalayarak nu sözcüğünü ortaçtan ya da kısa mastardan önce getirme.
| Fiil öbeği | Romence olumsuz biçim | Kalıp |
|---|---|---|
| basit şimdiki zaman | Nu citesc cartea. (Kitabı okumuyorum.) | nu + çekimli fiil |
| birleşik geçmiş zaman | Nu am citit cartea. (Kitabı okumadım.) | nu + am + ortaç |
| voi ile gelecek zaman | Nu voi pleca mâine. (Yarın gitmeyeceğim.) | nu + çekimli yardımcı fiil + kısa mastar |
| şimdiki zaman dilek kipi | Vreau să nu plece. (Onun gitmemesini istiyorum.) | să + nu + fiil |
- Nu am înțeles întrebarea cümlesinde nu, çekimli yardımcı fiil am sözcüğünden önce gelir; înțeles ortaçtır.
- Nu voi răspunde acum cümlesinde nu, voi sözcüğünden önce gelir; răspunde, gelecek zaman yardımcı fiilinden sonraki kısa mastardır.
- Dilek kipini să başlatıyorsa nu, să sözcüğünden sonra gelir: Este bine să nu întârzii. (Geç kalmamak iyidir.) Yapının tamamı için şimdiki zaman dilek kipine bak.
Klitikler nu ile birlikte nereye gelir?
Klitik denen vurgusuz doğrudan veya dolaylı nesne zamiri, normalde nu sözcüğünden sonra ve ilgili yapının gerektirdiği yerde kalır. Aşağıdaki yaygın kalıplarda nu, klitik ile çekimli fiilin veya yardımcı fiilin önüne gelir.
| Kalıp | Romence | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| basit çekimli fiil + doğrudan nesne klitiği | Nu îl văd. (Onu görmüyorum.) | nu + îl + văd |
| birleşik öbek + dolaylı nesne klitiği | Nu mi-a răspuns. (Bana cevap vermedi.) | nu + mi + a + ortaç |
| birleşik öbek + dişil doğrudan nesne klitiği | Nu am văzut-o. (Onu görmedim.) | nu, am sözcüğünden önce; o ise ortaçtan sonra gelir |
Klitiğin kalıbı önemlidir: her zamiri tek bir sabit yere yerleştirmeye çalışma. Nu îl văd gibi kısaltılmamış biçimler açık ve tarafsız seçeneklerdir. Günlük konuşmada ve yazıda bazı birleşimler kısalır; örneğin nu-l văd. Bu kısalma olumsuzluk sırasını değiştirmez.
Nu tek bir ögeyi karşıtlaştırabilir mi?
Evet. Temel Maria nu vine kalıbı yüklemi olumsuz yapar: Maria gelmiyor. Bir düzeltme veya karşıtlıkta ise nu, reddedilen ögenin hemen önüne gelebilir. Yerine getirilen ögeyi çoğu zaman ci tanıtır.
| Kullanım | Romence | Anlam |
|---|---|---|
| yüklemin olumsuzluğu | Maria nu vine. | Maria gelmiyor. |
| özne karşıtlığı | Nu Maria vine, ci Elena. | Gelen Maria değil, Elena. |
| zaman karşıtlığı | Nu mâine plec, ci vineri. | Yarın değil, cuma günü gidiyorum. |
Bir ögeyi karşıtlaştırmak bağlama bağlı bir seçimdir; sıradan fiil olumsuzluğunun yerini tutmaz. Olayın tamamı olumsuzsa nu sözcüğünü çekimli fiille kullan: Maria nu vine. Tek bir ögeyi düzeltiyorsan nu sözcüğünü o ögenin önüne getir ve karşıtlığı açıkça belirt: Nu Maria vine, ci Elena.
Kısa cevaplar ve olumsuz sözcükler nasıl kullanılır?
Evet-hayır sorusuna yalnızca Da (Evet) veya Nu (Hayır) diye kısa cevap verebilirsin. Cevabın açık olması gerekiyorsa olumsuz cümleyi tekrarla: Vii mâine? — Nu, nu vin. (Yarın geliyor musun? — Hayır, gelmiyorum.) Tek başına kullanılan Nu, soruya bağlıdır ve önermenin hangi bölümünün reddedildiğini göstermez.
- Romencede nu normalde olumsuz bir sözcükle birlikte kalır: Nu văd nimic. (Hiçbir şey görmüyorum.) ve Nu vine nimeni. (Kimse gelmiyor.) Buna olumsuzluk uyumu denir. Bu biçimler birbirini etkisizleştirmek yerine tek bir olumsuz anlam verir; Romencede olumsuzluk uyumuna bak.
- Olumsuz bir sözcük odaklanmak için başa getirilebilir; nu ise çekimli fiilden önce kalır: Nimeni nu vine. (Kimse gelmiyor.) Sözcüğün başa getirilmesi nu sözcüğünün çıkarılmasına izin vermez.
- Olumsuzluk uyumunu öge karşıtlığıyla karıştırma. Nu Maria vine, ci Elena cümlesinde nu tek bir ögeyi reddeder, ci ise düzeltmeyi getirir. Burada birbirini etkisizleştirecek iki olumsuz sözcük yoktur.
Hangi özel biçimleri tanımalısın?
Temel kural çekimli fiil biçimlerini kapsar, ancak birkaç yapının kendine özgü bir işareti veya biçimi vardır. Bunları aynı olumsuz anlamın uzantıları olarak gör; nu sözcüğünü gelişigüzel taşımak için gerekçe sayma.
| Yapı | Olumsuz biçim | Not |
|---|---|---|
| mastar | a nu uita (unutmamak) | nu, mastar işareti a sözcüğünden sonra gelir |
| ikinci tekil kişide olumsuz emir | Nu pleca! (Gitme!) | olumsuz emir mastara benzeyen biçimi kullanır; olumsuz emirlere bak |
| kısa olumsuz cevap | — Nu. (— Hayır.) | söylenmeyen fiil bağlamdan anlaşılır |
Kaçınılacak hatalar
- am nu citit veya voi nu pleca yazma. nu sözcüğünü çekimli yardımcı fiilin önüne getir: Nu am citit ve Nu voi pleca.
- Yaygın kalıpta nu sözcüğünü klitikten sonra getirme: Nu îl văd ve Nu mi-a răspuns biçimlerini kullan.
- Nu văd nimic veya Nu vine nimeni cümlelerinden nu sözcüğünü çıkarma. Romencedeki olumsuzluk uyumu, normalde parçacığın olumsuz sözcükle birlikte kullanılmasını gerektirir.
- Öge karşıtlığını varsayılan cümle kalıbı olarak kullanma. Nu Maria vine, ci Elena, özne olarak Maria'nın reddedildiği anlamına gelir; Maria nu vine ise yalnızca Maria'nın gelmesini olumsuz yapar.
- Nu pleca! biçimini sıradan bir şimdiki zaman cümlesi sayma. Bu, olumsuz emirler konusunda ayrıca ele alınan özel olumsuz emir kalıbıdır.
Lucrez azi. cümlesini olumsuz yap.
- Lucrez nu azi.
- Nu lucrez azi.
- Azi lucrez nu.
- Nu azi lucrez.
Basit bir çekimli fiil öbeğinde nu fiilin hemen önüne gelir: nu lucrez.
Birleşik bir fiil öbeğinde nu sözcüğünü klitik ve çekimli yardımcı fiilden önce getiren cümle hangisidir?
- Mi-a nu răspuns.
- Nu a mi răspuns.
- Nu mi-a răspuns.
- Nu răspuns mi-a.
Yaygın sıra nu + klitik + yardımcı fiil + ortaç biçimindedir: Nu mi-a răspuns.
Vii mâine? (Yarın geliyor musun?) sorusuna verilebilecek doğal ve açık olumsuz cevap hangisidir?
- Da.
- Nimic.
- Vin.
- Nu, nu vin.
Cevap Nu ile başlar ve ardından olumsuz çekimli cümleyi tekrarlar: Nu, nu vin (Hayır, gelmiyorum).
Maria'yı özne olarak reddedip onun yerine Elena'yı getiren cümle hangisidir?
- Nu Maria vine, ci Elena.
- Maria nu vine.
- Maria vine, nu Elena.
- Nu mâine plec, ci vineri.
Nu Maria vine, ci Elena cümlesinde nu reddedilen öznenin önündedir ve ci onun yerine gelen özneyi tanıtır. Maria nu vine yüklemi olumsuz yapar, Maria vine, nu Elena ters özne karşıtlığını verir, son seçenek ise zamanları karşıtlaştırır.
Nu văd nimic. ne anlama gelir?
- Bir şey görüyorum.
- Hiçbir şey görmüyorum.
- Hiç kimseyi görmüyorum.
- Daha sonra hiçbir şey görmeyeceğim.
Romencede olumsuzluk uyumu kullanılır: nu ile nimic birlikte tek bir olumsuz anlam verir. nimic nesnelere gönderme yaptığı için doğal Türkçe karşılığı “Hiçbir şey görmüyorum.” olur.