Romencede virgülün temel kuralları

Romencede virgül, cümle içindeki bir sınırı gösterir: sıralanan öğelerin arasında, doğrudan hitap edilen bir ifadenin yanında ya da ara bilgi olarak eklenen bir ifadenin iki yanında kullanılır. Virgülden önce boşluk bırakılmaz, sonra bir boşluk bırakılır: Maria, vino aici! (Maria, buraya gel!).

Virgülü nereye koyacağına nasıl karar verirsin?

Önce sözcüklerin işlevini belirle: Bir listenin öğeleri mi, bağlı cümleler mi, doğrudan hitap mı, ara bilgi mi yoksa bir yan cümle mi oluşturuyorlar? Sonra yalnızca yapının gerektirdiği sınırı virgülle göster; konuşurken verilen bir duraklama tek başına yeterli bir noktalama kuralı değildir.

• Bir listedeki öğeleri ayır: Am cumpărat pâine, lapte și fructe. (Ekmek, süt ve meyve aldım.) Romencede basit bir listenin sonundaki și bağlacından önce genellikle virgül konmaz.
• Karşıtlık bildiren bağlı bölümleri, özellikle dar, iar ve ci bağlaçlarından önce virgülle ayır: Am vrut să vin, dar am rămas acasă. (Gelmek istedim ama evde kaldım.)
• Doğrudan hitabı cümledeki yerine bakmadan virgülle ayır: Andrei, ascultă-mă! (Andrei, beni dinle!); Vino aici, Andrei! (Buraya gel, Andrei!). İsim, emir cümlesinin dil bilgisel öznesi değildir; hitap edilen kişiyi belirtir. Romencede seslenme hâli başlıklı makaleye bak.
• Belirgin bir ara bilgiyi ya da ek bilgi veren bir açıklayıcı ifadeyi iki virgül arasına al: Mihai, colegul meu, locuiește la Cluj. (İş arkadaşım Mihai, Cluj'da yaşıyor.) Ortadaki ifade, hangi Mihai'den söz ettiğini belirtmek yerine Mihai hakkında ek bilgi verir.
• Temel cümleden önce gelen yan cümleyi virgülle ayır: Dacă ai timp, sună-mă. (Vaktin varsa beni ara.) Aynı yan cümle temel cümlenin ardından gelip onunla yakın bir anlam ilişkisi kurduğunda çoğu zaman virgül kullanılmaz: Sună-mă dacă ai timp. (Vaktin varsa beni ara.)

Virgülü ne zaman kullanmamalısın?

Bir cümle sırf uzun diye virgül kullanma. Özellikle özne ile yüklem ve fiil ile nesne arasındaki temel ilişkileri bölme: Maria citește cartea. (Maria kitabı okuyor.) Ancak araya giren bir açıklama veya doğrudan hitap gibi başka bir yapı gerçek bir sınır oluşturursa virgül kullanılabilir.

• Sıradan bir özneyi yükleminden ayırma: Copiii se joacă în parc. (Çocuklar parkta oynuyor.) Yanlış: Copiii, se joacă în parc.
• Bir fiili sıradan nesnesinden ayırma: Am citit articolul. (Makaleyi okudum.) Yanlış: Am citit, articolul.
• Her și, sau veya ori bağlacından önce virgül koyma. Basit bir listenin son öğesinden önce virgül kullanılmaz: Vrei ceai sau cafea? (Çay mı kahve mi istersin?)
• İsmi belirleyen kısıtlayıcı bir ilgi cümlesinin içinde virgül kullanma: Cartea pe care am cumpărat-o ieri este interesantă. (Dün aldığım kitap ilginç.) Romencede ilgi cümleleri başlıklı makaleyle karşılaştır.

Kısıtlayıcı bilgi mi, ek bilgi mi?

Hangi kişi veya nesneden söz ettiğini belirleyen bir ilgi cümlesi, genellikle virgülsüz biçimde isme bağlı kalır. Önceden belirlenmiş bir isim hakkında ek bilgi veren ilgi cümlesi ise iki virgül arasına alınır: Cartea, pe care am cumpărat-o ieri, este interesantă. (Kitap — dün aldığım kitap — ilginç.) Seçim anlama ve bağlama bağlıdır; bu yüzden noktalama, cümlenin amaçlanan yorumunu değiştirebilir.

Akılda tutulacak iki yazım ayrıntısı

• Virgülden önce boşluk bırakılmaz, sonra ise normalde bir boşluk bırakılır: Da, vin imediat. (Evet, hemen geliyorum.) Aynı boşluk düzeni listelerde ve doğrudan hitap edilen bir ismin yanında da geçerlidir.
• Romencede ondalık sayılar virgülle yazılır: 1,5 (bir virgül beş) ve 13,75 (on üç virgül yetmiş beş). Binlik gruplarda ise standart Romencede virgül değil nokta kullanılır: 1.500 (bin beş yüz). Yıllar ve sayfa numaraları ayraç kullanılmadan yazılır: anul 1500, pagina 1500.

Yazını denetlemenin pratik bir yolu

Cümleyi nefes aralarına göre değil, yapısına göre oku: listedeki her sınırı belirle, doğrudan hitapları işaretle, araya giren bir ifadenin ek bilgi verip vermediğini ve bir yan cümle ya da ilgi cümlesinin ismi belirleyip belirlemediğini kontrol et. Son olarak özne ile yüklem, fiil ile nesne arasında veya basit bir son și bağlacından önce yanlışlıkla konmuş virgül olup olmadığına bak. Daha uzun alıntılar ve diyaloglar için doğrudan konuşmada noktalama başlıklı makaleye bak.