Romencede zaman ve sıklık zarfları, bir eylemin ne zaman gerçekleştiğini veya ne sıklıkta tekrarlandığını gösterir: Azi lucrez, dar mâine mă odihnesc. (Bugün çalışıyorum ama yarın dinleniyorum.) Bu zarflar cinsiyete veya sayıya göre biçim değiştirmez.
Hangi Romence zarflar bir olayın ne zaman gerçekleştiğini gösterir?
Bir referans noktasına bağlı zaman zarfı kullan: acum şu ana, atunci daha önce sözü edilmiş veya bağlamdan anlaşılan bir zamana, azi, ieri ve mâine ise bugüne, düne ve yarına işaret eder. Bu tür zaman zarflarına gösterimsel veya deiktik zarflar da denir.
| Zarf | Temel anlam | Örnek |
|---|---|---|
| acum | şimdi | Acum sunt acasă. (Şu anda evdeyim.) |
| atunci | o zaman; o sırada | Atunci eram student. (O zaman öğrenciydim.) |
| azi / astăzi | bugün | Azi citesc. (Bugün okuyorum.) |
| ieri | dün | Ieri am lucrat. (Dün çalıştım.) |
| mâine | yarın | Mâine merg la curs. (Yarın derse gidiyorum.) |
Acum konuşma anını temel alır. Atunci ise bu andan uzak, genellikle öyküde veya konuşmada geçen bir zamana işaret eder: Acum locuiesc aici, dar atunci locuiam la Cluj. (Şimdi burada yaşıyorum ama o zaman Kaloşvar'da yaşıyordum.) Azi ve astăzi sözcüklerinin ikisi de bugün anlamına gelir; azi, günlük dilde kullanılan daha kısa biçimdir.
deja, încă ve mai zaman anlamını nasıl değiştirir?
Bu kısa zarflar bir eylemin tamamlandığını, sürdüğünü, beklendiğini veya tekrarlandığını gösterir. Türkçe karşılıkları bağlama göre değişir; bu yüzden onları bütün bir cümle içinde öğren.
| Zarf | Genellikle bildirdiği anlam | Örnek |
|---|---|---|
| deja | çoktan; şimdiden | Am ajuns deja. (Çoktan vardım.) |
| încă | hâlâ; henüz | Încă lucrez. (Hâlâ çalışıyorum.) |
| mai | olumlu cümlede hâlâ veya yine; olumsuz cümlede artık | Mai citesc puțin. (Biraz daha okuyacağım.) |
| încă nu | henüz değil | Încă nu am terminat. (Henüz bitirmedim.) |
| nu mai | artık değil | Nu mai lucrez aici. (Artık burada çalışmıyorum.) |
Mai zarfının yeri özellikle önemlidir. Zamanı taşıyan basit bir çekimli fiille Nu mai lucrez. örneğindeki gibi nu sözcüğünden sonra gelir. Yardımcı fiil varsa yardımcı fiil ile ana fiilin arasına girebilir: Am mai fost aici. (Daha önce de buradaydım.) Mai için tek bir Türkçe karşılığı kullanmaya çalışma; tekrar, devam ve olumsuz anlam bağlama göre belirlenir.
Bir olay ne sıklıkta gerçekleşir?
Sıklık zarfları cât de des? (ne sıklıkta?) sorusuna genel bir cevap verir. Aşağıdaki ölçek kesin yüzdelerden oluşan bir kural değil, yararlı bir başlangıç noktasıdır. Adesea ve deseori, sık veya sıklıkla anlamında birbirine yakın seçeneklerdir.
| Zarf | Genel anlam | Örnek |
|---|---|---|
| mereu / întotdeauna | her zaman | El întârzie mereu. (O her zaman geç kalır.) |
| adesea / deseori | sık sık; sıklıkla | Citesc adesea seara. (Akşamları sık sık okurum.) |
| uneori | bazen | Uneori merg pe jos. (Bazen yürüyerek giderim.) |
| din când în când | ara sıra | Din când în când merg la teatru. (Ara sıra tiyatroya giderim.) |
| rar | nadiren | Rar beau cafea. (Nadiren kahve içerim.) |
| niciodată | asla; hiçbir zaman | Nu întârzii niciodată. (Asla geç kalmam.) |
Zaman ve sıklık zarfları cümlede nereye gelir?
Bir zaman zarfı veya zarf grubu cümlenin başında ya da sonunda yer alabilir. Sıklık ve görünüş bildiren zarflar çoğu zaman fiile yakın durur. Ancak konuşan kişi zamanı veya sıklığı öne çıkarmak istediğinde Romence başka konumlara da izin verir.
- Bir zaman zarfı cümlenin başında veya sonunda yer alabilir: Mâine merg la curs. ya da Merg la curs mâine. (Yarın derse gidiyorum.) İlk cümlede yarın sözcüğü öne çıkar; ancak iki konumdan hiçbiri evrensel bir sözcük dizimi kuralı değildir.
- Bir sıklık zarfı fiilden önce gelebilir: Mereu citesc seara. (Akşamları her zaman okurum.) Fiilden sonra da gelebilir: Citesc mereu seara. Seçilen konum, cümlede neyin odaklandığını değiştirebilir.
- A fi ile sıklık zarfı genellikle fiilden sonra gelir: Sunt mereu acasă. (Her zaman evdeyim.) Birleşik bir fiil yapısında mai, yardımcı fiil ile ana fiilin arasına girebilir: Am mai fost aici. (Daha önce de buradaydım.)
Olumsuzluk ve niciodată birlikte nasıl kullanılır?
Tarafsız bir olumsuz cümlede nu sözcüğünü zamanı taşıyan çekimli fiilden önce getir ve hiçbir zaman anlamı için niciodată kullan: Nu lucrez niciodată duminica. (Pazar günleri asla çalışmam.) Romence her iki olumsuz öğeyi de korur; bu öğeler birlikte tek bir olumsuz anlam verir.
- Încă nu lucrez. henüz çalışmadığım anlamına gelir. Bu birleşim, beklenen eylemin başlamadığını veya durumun şu ana kadar geçerli olmadığını gösterir.
- Nu mai lucrez. artık çalışmadığım anlamına gelir. Bu birleşim, daha önce geçerli olan bir durumun sona erdiğini gösterir.
- Nu lucrez niciodată seara. akşamları asla çalışmadığım anlamına gelir. Türkçe çeviride niciodată zaten olumsuz bir anlam taşıyor diye nu sözcüğünü çıkarma.
Kaçınılacak hatalar
Atunci sözcüğünü mâine anlamında kullanma: atunci o zaman, mâine ise yarın demektir. Încă nu ile nu mai yapılarını birbirinin yerine kullanma: ilki henüz değil, ikincisi ise artık değil anlamını verir. Son olarak, her zarf için tek bir sabit konum ezberleme; zaman veya sıklık zarfının yerini değiştirmek cümleyi dil bilgisi açısından yanlış yapmadan odağı değiştirebilir.
Hangi Romence zarf "yarın" anlamına gelir?
- ieri
- atunci
- mâine
- acum
Mâine bugünden sonraki günü belirtir. Ieri dün, acum şimdi, atunci ise o zaman veya o sırada anlamına gelir.
"Henüz bitirmedim" anlamındaki cümleyi tamamla: ___ nu am terminat.
- Deja
- Încă
- Atunci
- Mereu
Încă nu, henüz değil anlamına gelir. Deja çoktan demektir; atunci ve mereu ise beklenen bir eylemin tamamlanmadığını anlatmaz.
Hangi cümle "Pazar günleri asla çalışmam" anlamına gelir?
- Nu lucrez niciodată duminica.
- Lucrez deja duminica.
- Încă lucrez duminica.
- Lucrez mereu duminica.
Romencede nu ... niciodată olumsuz uyumuyla hiçbir zaman anlamı kurulur: nu lucrez niciodată, asla çalışmam demektir.
Hangi ikili sırasıyla "Artık burada çalışmıyorum" ve "Henüz burada çalışmıyorum" anlamlarını verir?
- Încă nu lucrez aici. / Nu mai lucrez aici.
- Deja lucrez aici. / Mereu lucrez aici.
- Nu lucrez niciodată aici. / Lucrez rar aici.
- Nu mai lucrez aici. / Încă nu lucrez aici.
Nu mai artık değil, încă nu ise henüz değil anlamını verir. D seçeneği bu anlamları istenen sırada sunar.
Zarfların cümledeki yeriyle ilgili hangi ifade doğrudur?
- Her zaman zarfı fiilden sonra gelmelidir.
- Her sıklık zarfı cümlenin başında olmalıdır.
- Bir zaman zarfı odağı değiştirmek için yer değiştirebilir: Mâine merg la curs ya da Merg la curs mâine.
- Olumsuz bir cümlede niciodată, nu sözcüğünün yerini alır.
Romencede zaman zarfları birden fazla konumda bulunabilir; odak ve bilginin cümledeki düzeni seçimi etkiler. Tarafsız olumsuz kalıpta niciodată, nu sözcüğünün yerini almaz.