Nici ve olumsuz bağlama

Romence, olumsuz bir öğe daha eklemek için nici; dışlanan iki ya da daha fazla öğeyi bağlamak için nici...nici kullanır. Her iki kalıpta da olumsuz fiil genellikle nu parçacığını korur: Nu vreau nici cafea, nici ceai. (Ne kahve ne de çay istiyorum.)

Tek bir nici ne ekler?

Tek başına nici, zaten olumsuz olan bir anlama başka bir kişi, şey, zaman ya da eylem ekler. Bağlama göre Türkçede o da değil, o da yok ya da bile anlamıyla karşılanabilir. Çekimli fiil içeren sıradan bir cümlede olumsuzluk parçacığı nu yerine tek başına kullanılmaz.

Eklenen öğeyi nici sözcüğünün konumu gösterir: nici Ana veya nici cafea örneklerinde olduğu gibi, nici doğrudan bu öğenin önüne gelir. Eklenen anlam bütün fiil öbeğini kapsıyorsa çekimli fiilden önce nici nu kullan: Nici nu m-a sunat. Nu parçacığının temel konumu için Romencede nu ile olumsuzluk konusuna bak.

Nici ile nici...nici arasındaki fark nedir?

Var olan bir cümleye tek bir olumsuz öğe daha eklerken bir nici kullan. Bağlanan iki öğenin de dışlandığı durumda nici X, nici Y kalıbını kullan. Romencedeki nici...nici, Türkçedeki ne...ne de yapısına karşılık gelir.

Bağlanan iki bölüm aynı dil bilgisi görevini üstlenmelidir: iki özne, iki nesne, iki yer öbeği ya da iki cümle. Yazıda iki öğeyi virgül birbirinden ayırır. İki seçeneği de dışlamak istediğinde ikili kalıptaki ikinci nici zorunludur.

Nici...nici yapılarında nu nereye gelir?

İki tam cümleyi bağladığında nici her cümlenin olumsuzluk parçacığından önce, nu ise o cümlenin çekimli fiilinden hemen önce gelir: Nici Ana nu citește, nici Vlad nu scrie. (Ana okumuyor, Vlad da yazmıyor.)

• İki sözcüğü veya öbeği bağlarken tek bir olumsuz fiil ikisini de yönetebilir: Nu beau nici apă, nici suc. (Ne su ne de meyve suyu içiyorum.)
• İki tam cümleyi bağlarken olumsuz kalıbı tekrarla: Nici nu sun, nici nu trimit mesaj. (Ne arıyorum ne de mesaj gönderiyorum.)
• Birleşik zamanda nu, çekimli yardımcı fiilden önce gelir: Nici nu am sunat, nici nu am scris. (Ne aradım ne de yazdım.)
• Nici zaten olumsuz anlam katıyor diye nu parçacığını kaldırma. Romencede olumsuzluk uyumu kullanılır; sistemin bütünü için Romencede olumsuzluk uyumu konusuna bak.

Tekrarlanan nu, anlamca iki ayrı olumsuzluk oluşturmaz. Cümlenin tek bir olumsuz yorumu vardır; nici ise dışlanan öğeyi veya öğeleri gösterir. Nici nu citesc, nici nu scriu (ne okurum ne de yazarım) ile tekli ekleme kalıbı Nu citesc nici romane (roman da okumam) arasındaki farkı karşılaştır.

Nici ile sözcükler ve cümleler bağlanabilir mi?

Evet. Bu bağlama yapısı tek tek sözcükleri, daha büyük öbekleri veya çekimli fiil içeren cümleleri birleştirebilir; ancak iki bölümün görev ve anlam bakımından birbiriyle eşleşmesi gerekir. Sırf ikisi de olumsuz anlama katkı sağlıyor diye yalın bir ismi ilgisiz bir tam cümleyle bağlama.

Yüklem ortaksa bağlanan öznelerden sonra tek bir nu gelebilir: Nici Maria, nici Elena nu răspund. Her öğe ayrı bir cümleyse her çekimli fiil kendi nu parçacığını alır: Nici Maria nu răspunde, nici Elena nu scrie. Bu fark, nici anlamının değişmesinden değil, bağlanan birimin türünden kaynaklanır.

Kullanımın sınırları ve varyantları nelerdir?

• Günümüz standart Romencesinde hem tek başına nici hem de ikili nici...nici konuşmada ve yazıda kullanılır. Seçim dil bilgisine ve anlama bağlıdır; resmî ve gündelik kullanım arasında bir tercih değildir.
• Kısa bir yanıtta fiil atılabilir: Nici cafea, nici ceai! (Ne kahve ne de çay!) Bu, eksiltili bir yanıttır. Tam cümlede olumsuz fiili koru: Nu beau nici cafea, nici ceai.
• Pekiştirici nici măcar, Türkçedeki bile anlamına gelir ve tek bir olumsuz öğeyi vurgulayabilir: Nu am nici măcar un minut. (Bir dakikam bile yok.) Tek başına ekleyici nici ile ilişkilidir, ancak ikili bağlama kalıbı değildir.
• Bağlama görevi taşıyan nici ile niciun/nicio biçimindeki tek sözcüklü olumsuz belirleyiciyi karıştırma: Nu am niciun bilet. (Hiç biletim yok.) Ayrı yazılan nici un/nici o dizisi, un/o bağımsız sayı sözcüğü ya da tanımlık anlamını koruduğunda kullanılır: N-am nici un bilet, nici două. (Ne bir biletim var ne de iki biletim.) Güncel DOOM3 bu ayrımı destekler.

Kaçınılacak hatalar

• Olumsuzluk parçacığı nu yerine tek başına nici kullanma. Kahveyi de istemediğini söylemek için Nici vreau cafea değil, Nu vreau nici cafea de.
• İki seçeneği dışlarken ikinci nici öğesini atlama: Nu aleg nici ceai, cafea değil, Nu aleg nici ceai, nici cafea de.
• İki tam cümleyi bağlarken ikinci nu parçacığını atlama. Hedeflenen ne...ne de anlamı için Nici nu plec, nici rămân değil, Nici nu plec, nici nu rămân de.
• Niciun mesaj biçimini birbirine bağlanmış iki sözcük gibi değerlendirme. Bu, tekil bir isimden önce gelen ve tek sözcük hâlinde yazılan olumsuz belirleyicidir.
• İki öğeyi paralel tut: Nici în tren, nici în autobuz iki yer öbeğini bağlar. Cümle düzeyindeki bir karşıtlık ise Nici nu merg cu trenul, nici nu merg cu autobuzul gibi tam bir kalıp gerektirir.